GÜCÜN DENGESI: İŞ HAYATINDA CINSIYET EŞITLIĞI MÜMKÜN MÜ?

Son yıllarda iş hayatında cinsiyet eşitliğini sağlama çabaları ivme kazanmış durumda. Ancak bu çabalar, her alanda aynı kolaylıkla uygulanabilir mi? Cinsiyet eşitliği, yalnızca adalet ve insan hakları açısından değil, aynı zamanda iş yerinde daha geniş bir bakış açısı, yenilikçilik ve verimlilik sağladığı için de önemlidir. Farklı bakış açıları, iş yerinde daha iyi kararlar alınmasına ve daha etkili çözümler geliştirilmesine katkıda bulunur. Ancak, bu çabaların her alanda aynı kolaylıkla uygulanıp uygulanamayacağı tartışmalıdır. Özellikle bedensel dayanıklılık ve kuvvet gerektiren itfaiye, madencilik ve polislik gibi mesleklerde, cinsiyet eşitliğinin nasıl sağlanabileceği sorusu önem kazanmaktadır. Bu konuyu derinlemesine ele alalım. Gelin, bu sorulara birlikte yanıt arayalım. Bu sorulara cevap aramadan önce eşitlik ve adalet kavramlarını bir kez daha hatırlatalım.

Eşitlik Ve Adalet Kavramları

İş dünyasındaki eşitlik ve adalet kavramları, birbirine sıkça karıştırılan ancak temelde farklı anlamlar taşıyan iki önemli kavramdır. Eşitlik, herkesin aynı koşullarda, aynı hak ve imkanlara sahip olması demektir. Örneğin, iş başvurularında cinsiyet, ırk, din gibi etmenlerin göz ardı edilmesi ve tüm adayların eşit şartlarda değerlendirilmesi eşitlik ilkesinin bir sonucudur. Adalet ise, herkesin ihtiyaçlarına ve durumlarına göre adil bir şekilde muamele görmesi anlamına gelir. Adalet, bireylerin farklılıklarını göz önünde bulundurarak, hak ve imkanların bu farklılıklara göre dağıtılmasını gerektirir. Örneğin, bedensel gücün önemli olduğu mesleklerde, adayların bedensel kabiliyetlerine göre değerlendirilmesi adaletli bir yaklaşımı temsil eder.

Alevler Arasında Cinsiyet Eşitliği Paradoksu

İtfaiyeciliğin tehlikeli bir meslek olduğu dünya çapında kabul edilmektedir. İtfaiyecilik, bedensel dayanıklılık ve kuvvet gerektiren bir meslek dalıdır. Yangınla mücadele ederken ağır kişisel koruyucu donanım taşımak, insanları kurtarmak, yük taşıma ve zor koşullarda çalışmak, yüksek bedensel başarım gerektirir. Bu durum kadın itfaiyeciler için zorluklar yaratabilir. Özellikle yoğun bedensel çaba gerektiren durumlarda, yetersiz bedensel güç ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle, cinsiyet fark etmeksizin itfaiyecilerin bu mesleğin gerektirdiği bedensel ölçütlere uygun olmaları hayati önem taşır. Türkiye'de ve dünyada, kadın itfaiyecilerin sayısı artmakta. İtfaiyecilik, kamu güvenliğinden sorumlu tehlikeli bir meslektir ve en verimli/etkili düzeyde güç, kuvvet, kas ve anaerobik/aerobik dayanıklılık gerektirir. Yorucu itfaiyecilik faaliyetleri nedeniyle yapılan çalışmalar, kardiyovasküler sistemde muazzam bir zorlanma olduğunu ve bunun itfaiyecilerde erken hastalıklılık ve ölüm oranını artırabileceğini göstermiştir.

Toronto ve Waterloo Üniversitelerinde yapılan ortak bir araştırmada, itfaiye mesleğindeki yaralanmaların itfaiye istasyonunda (%37,9), bedensel eğitim sırasında (%26,6), yangın acil durumları sırasında (%14,7) ve yangın dışı acil durumlarda (%12,1) meydana geldiği tespit edilmiştir. Dahası, bir çalışma görev süresinin yalnızca %1-%5'inin yangın söndürme faaliyetlerinde harcandığını bildirmiştir. Geri kalan zamanında insan taşıma, hayvan kurtarma vesaire farklı işlerin yapıldığı tespit edilmiştir. İtfaiyecilerin acil durumlarda özel görevleri yerine getirebilmeleri için bedensel olarak çok iyi durumda olmaları gerekir. Aşırı durumlarda bedensel tehlikelerden ve kimyasal tehlikelerden korunmak için kendi kendine solunum cihazı (yaklaşık 20 kg), kask ve eldiven gibi ağır donanımlar giymeleri gerekiyor. Ayrıca ağır yükleri kaldırmak ve kendi koruyucu donanımlarını giyerek kazazedeleri sürüklemek veya taşımak zorunda kalıyorlar dolayısıyla kas gücü ve kas dayanıklılığı da itfaiyeciler için hayati önem taşır. Peki bu durumda kadın kas kütlesi ile erkek kas kütlesi eşit değilse bir kadın itfaiyeci dumanlar içinde saniyeler ile yarışılırken nasıl insan sırtlayıp kurtaracak? Bu, ne yazık ki cinsiyet eşitliğini zorlamanın insan hayatını tehlikeye attığı bir durumu temsil ediyor.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Başkanı Ekrem İmamoğlu, “Kadın asker de var, pilot da var. İtfaiyeci olmaz diye bir şey yok” dedi ve itfaiyeye kadın kotası koydu. İtfaiye olmak için birtakım sınavlardan geçmek zorunluluğu varken bir cinsiyete veya gruba yönelik kota uygulamak, mesleğin gerektirdiği bedensel yeterliliklerin göz ardı edilmesine yol açabilir. Bu tür uygulamalar, acil durumlarda iş gücünün etkinliğini ve halkın güvenliğini tehlikeye atabilir. Bazıları, 'Herkes 20 kg ağırlığındaki teçhizatı giymek, kapı kırmak veya insan taşımak zorunda değil' diyebilir. Ancak, itfaiyecilik gibi bedensel güç gerektiren mesleklerde, bu tür görevler ciddi öneme sahiptir ve bu görevlerin gereklilikleri mesleğin doğası gereği herkes için geçerli olmalıdır. Peki idari işlere ağırlık verilerek kadınlar yerleştirildiyse ya da demin saydığım işleri yapmayacak işler verildiyse bu işleri yapan erkeklerle aynı mevki aynı maaşı alınması sağtöresel açıdan sorgulanabilir. Bu durum, cinsiyet eşitliği ilkesinin yanlış uygulanması halinde iş gücünde adalet ve güdü kaybına neden olabilir. Kurumsal açıdan bakıldığında, farklı tehlike ve sorumluluk seviyelerine sahip mevkiler için ücret farklılıkları gözetilmelidir. Bu, iş yerinde adil bir denge sağlamanın ve her çalışanın katkısını doğru şekilde değerlendirmenin bir yolu olarak görülmelidir. Cinsiyet eşitliği kavramı olarak ifade ederken erkeklerin aleyhine işlememelidir.

Güney Afrika, Kıbrıs ve Amerikan Birleşik Devletleri arasında yapılan ortak araştırmada, cinsiyete göre, erkek itfaiyeciler daha uzun, daha ağır ve daha güçlü kavrama kuvveti, bacak kuvvetine sahip oldukları kanıtlandı. Ayrıca kadın itfaiyecilerin yaralanma olasılığı (p = 0,038), orta derecede faal olan itfaiyecilere ( p = 0,016) göre daha yüksekti. Başka bir araştırma da Kore ulusal itfaiyeciler incelenmiş ve erkeklerin sadece %53'ü ve kadınların sadece %11'i gereken en az aerobik gereksinimlerini karşıladığını tespit etmişler. Ayrıca erkeklerin yaklaşık %57'sinin, kadınların ise %72'sinin yağ oranları sırasıyla %25'in ve %30'un üzerindeydi. Erkek ve kadın itfaiyecilerin kavrama gücü 49,9 kg ve 30,8 kg idi. Erkek itfaiyecilerin vücut yağ yüzdesi %25,1 iken kadın itfaiyecilerin %33,4'ü idi. Bu kadar yağ oranı itfaiyeciler için daha hantal demektir ve kadınlar genetik olarak erkeklerden daha yağlı bir vücuda sahip oldukları zaten bilinmektedir. Hatta bırakın itfaiye çalışanlar üzerinden araştırmaya ortalama bir erkeğin kolunu öne doğru itme gücü ortalama bir kadından %162 daha fazla ayrıca ortalama bir erkek kadınların %99.9'undan daha güçlü, ortalama olarak, erkeklerin toplam kas kütlesi kadınlardan yaklaşık %61 daha fazladır .

Sonuç

Peki bu bilgiler doğrultusunda herkesin liyakatle bir yere gelmesini savunurken bir cinsiyete, bir siyasi görüşe işçi alımlarında kota koymak ötekileştirme ve eşitsizlik olarak değerlendirmemiz gerekir. Kadın itfaiyeciler elbette olabilir, ancak bu mesleğe girişte kota uygulanmamalı; herkes eşit şartlarda ve aynı zorlukta parkurlarda değerlendirilmelidir. Eğer kadın itfaiyeciler, erkek meslektaşlarından daha başarılı oluyorlarsa, bu başarıyı hak ederek mesleğe kabul edilmelidirler. Burada odaklanmamız gereken temel nokta, toplumsal verimliliği en üst düzeye çıkarmaktır. Her birey, toplumda en etkili olduğu yerde kendini gerçekleştirmeli ve bu potansiyel, toplumsal fayda için en iyi şekilde kullanılmalıdır. Gerçek bilgi üretimi ve yetkinlik temelinde hareket edildiğinde, iş gücü verimliliği ve toplumsal katkı da artar. Bu açıdan bakıldığında, cinsiyet yerine yetkinliklere dayalı bir değerlendirme süreci, hem toplum hem de kurumlar için daha sürdürülebilir ve adil bir çözüm sunar.

Cinsiyet eşitliği, iş hayatında önemli bir hedeftir ancak bedensel güç gerektiren alanlarda uygulanması karmaşık bir konudur. İtfaiye gibi mesleklerde bedensel güç gereksinimleri, cinsiyet eşitliğini zorlaştırabilir ve kazalara, sorunlara yol açabilir. Bu durumun üstesinden gelmek için bedensel yeterlilik testleri, eğitim programları ve teknolojik destekler gibi çözümler hayata geçirilmelidir. Böylece hem cinsiyet eşitliği sağlanabilir hem de iş sağlığı ve güvenliği ve verimlilik artırılabilir. Cinsiyet eşitliğinin, toplumsal bir hedef olarak her alanda sağlanması gerektiği fikrine katılmakla birlikte, bu hedefe ulaşırken çıkarcı söylemlerden kaçınmalı, yararcı ve güvenlik odaklı çözümler üretmenin de önemli olduğunu unutmamalıyız. Her meslekte olduğu gibi, bedensel güç gerektiren mesleklerde de en iyi sonuçları elde etmek için doğru dengeyi bulmak gereklidir. Bu dengeyi sağladığımızda hem iş sağlığı ve güvenliğini hem de cinsiyet eşitliğini en üst seviyede tutabiliriz.